Wzgórze Filopappou to jedno z najpiękniejszych, a zarazem wciąż niedocenianych miejsc w Atenach. To niewielkie, zielone wzniesienie położone naprzeciwko Akropolu, znane wśród mieszkańców stolicy jako ulubione miejsce spacerów, a wśród turystów jako punkt z jednym z najlepszych widoków na całe miasto. Wzgórze Filopappou, nazywane też wzgórzem Filopapposa, kryje w sobie fascynującą historię sięgającą czasów starożytnych, monumentalny pomnik rzymskiego dobroczyńcy oraz kilka mniej znanych, ale wartych odwiedzenia miejsc. W tym artykule znajdziesz kompletne informacje o historii wzgórza, o człowieku, od którego wzięło swoją nazwę, oraz praktyczny przewodnik dla osób planujących wizytę.
Gdzie znajduje się wzgórze Filopappou
Wzgórze Filopappou leży na południowy zachód od Akropolu Ateńskiego, dokładnie naprzeciwko niego, dzięki czemu z jego szczytu roztacza się jeden z najbardziej charakterystycznych widoków na Ateny. To ateńskie wzgórze jest częścią większego kompleksu wzniesień znajdujących się na zachód od centrum miasta, obejmującego również pobliskie Wzgórze Nimf, zwane też Obserwatorium, oraz Pnyks, dawne miejsce zgromadzeń ateńskiej demokracji.
W starożytności wzgórze Filopappou nosiło zupełnie inną nazwę: Wzgórze Muz. Według greckiej mitologii to właśnie w tym miejscu Muzajos, uczeń samego Orfeusza, komponował i śpiewał hymny przy dźwiękach liry. W okresie panowania frankońskiego w Grecji, w czasach tak zwanej Frankokracji, wzgórze funkcjonowało pod jeszcze inną nazwą, Wzgórze Sengio, która utrzymywała się w użyciu aż do początków ubiegłego wieku.
Skąd wzięła się nazwa wzgórza Filopappou
Dzisiejsza nazwa wzgórza pochodzi od monumentalnego grobowca wzniesionego na jego szczycie między 114 a 116 rokiem naszej ery, ku czci Gajusza Juliusza Antiocha Filopappusa. Wielu odwiedzających zakłada, że musiał to być znamienity Ateńczyk albo przynajmniej Grek, tymczasem prawda jest znacznie bardziej zaskakująca.
Kim był Filopappus
Filopappus, urodzony około 70 roku naszej ery, wcale nie pochodził z Aten. Był wnukiem Antiocha IV Epifanesa, ostatniego króla Kommageny, niewielkiego państwa leżącego na terenie dzisiejszej Syrii. Gdy jego rodzina straciła władzę nad tym królestwem, przy pomocy cesarza Wespazjana znalazła schronienie w Attyce.Dzięki arystokratycznemu pochodzeniu oraz hojności wobec mieszkańców miasta, Filopappus został w pełni przyjęty przez społeczność Aten. Uzyskał obywatelstwo ateńskie z demu Bessa, pełnił funkcję agonotety, czyli organizatora igrzysk podczas Dionizji, a także dwukrotnie sprawował urząd archonta eponimicznego. Otrzymał również zaszczytny tytuł rzymskiego konsula, choć w owym czasie miał on głównie charakter honorowy i nadawany był dzięki przychylności cesarza. Sam przydomek Filopappus oznacza dosłownie „ten, który kocha swojego dziadka”.Filopappus cieszył się dużym poważaniem wśród ówczesnych intelektualistów. Sam Plutarch cenił go na tyle wysoko, że zadedykował mu jeden ze swoich traktatów w zbiorze zatytułowanym Moralia. Zmarł między 114 a 116 rokiem naszej ery.
Pomnik Filopapposa: mauzoleum na szczycie wzgórza
Po śmierci Filopappusa Ateńczycy postanowili uczcić pamięć swojego dobroczyńcy, wznosząc na szczycie wzgórza monumentalny grobowiec. Pomnik Filopapposa sfinansowano ze środków miejskich, a nadzór nad budową sprawowali dwaj bracia zmarłego.
Pierwotnie budowla miała cztery ściany, jednak do dziś zachowała się wyłącznie strona północno-wschodnia. Widnieje na niej płaskorzeźba przedstawiająca ważny moment z życia Filopappusa. Nad płaskorzeźbą umieszczono niegdyś trzy posągi w specjalnych niszach. Centralna figura przedstawiała samego Filopappusa siedzącego i podziwiającego widoczny naprzeciwko Akropol, a tuż za posągiem znajdowała się komora grobowa z sarkofagiem. Na cokole centralnego posągu do dziś widnieje inskrypcja głosząca, że jest to Filopappus, syn Epifanesa, obywatel demu Bessa.
Pierwsze badania na miejscu przeprowadzono w 1898 roku, a rok później wykonano prace restauracyjne przy pomniku. W 1940 roku dodatkowe, niewielkie wykopaliska prowadzili archeolodzy H. A. Thompson oraz Ioannis Travlos. To jednak dopiero wykopaliska prowadzone przez Travlosa w latach pięćdziesiątych ubiegłego wieku ostatecznie potwierdziły, że budowla była w rzeczywistości mauzoleum Filopappusa, rozwiewając wcześniejsze wątpliwości co do jej funkcji.
Wzgórze Filopappou jako twierdza: znaczenie militarne w starożytności
Dominująca pozycja wzgórza naprzeciwko Akropolu sprawiła, że od najdawniejszych czasów pełniło ono funkcję strategiczną. Według greckiej mitologii wzgórze miało być niegdyś umocnieniem Ateńczyków w walce przeciwko Amazonkom, a w praktyce historycznej rzeczywiście wykorzystywano je jako twierdzę o dużym znaczeniu militarnym podczas ważnych działań wojennych.
W piątym wieku przed naszą erą Ateńczycy włączyli wzgórze do systemu obronnego znanego jako Mur Temistoklesa. Wiek później, w czwartym wieku przed naszą erą, na szczycie wzniesiono dodatkowy mur poprzeczny, zwany Diateichisma. W 294 roku przed naszą erą Demetriusz Poliorketes wcielił do istniejących już murów niewielką twierdzę, nazwaną Twierdzą Macedońską, i rozmieścił tam garnizon mający kontrolować dostęp do miasta.
Inne ciekawe miejsca na wzgórzu Filopappou
Wzgórze Filopappou to nie tylko sam pomnik na szczycie. W gaju rozciągającym się na jego zboczu znajduje się słynne Więzienie Sokratesa, jaskinia wykuta w skale i zamknięta żelazną, kratową bramą, dostatecznie przestronna, by zgodnie z tradycją pomieścić jednego więźnia. To właśnie tutaj miano przetrzymywać skazanego na śmierć cykutą filozofa przed jego egzekucją.
W bliskim sąsiedztwie tego miejsca stoi urokliwa kaplica Agios Dimitrios Loumbardiaris. Data jej powstania budzi spory wśród historyków: według jednej wersji pochodzi z okresu panowania osmańskiego, według innej istniała już w dziewiątym wieku. Z kaplicą wiąże się też lokalna legenda o piorunie, który podczas nagłej burzy zniszczył armatę ustawioną na Akropolu, ratując w ten sposób malutki kościółek przed zaplanowanym zniszczeniem.
Wzgórze Filopappou dzisiaj
Współcześnie ateńskie wzgórze Filopappou to ulubione miejsce mieszkańców stolicy, którzy przychodzą tu na spacery, żeby poczytać książkę w cieniu drzew albo po prostu potrenować na świeżym powietrzu. To jedno z najbardziej zielonych miejsc w samym centrum Aten, dające chwilę wytchnienia od miejskiego zgiełku, a jednocześnie oferujące bezpośredni widok na najsłynniejszy zabytek Grecji.
W bliskim sąsiedztwie wzgórza znajdują się modne dzielnice Kukaki oraz Petralona, znane z licznych kawiarni, tawern i alternatywnych sklepików, które w ostatnich latach coraz częściej pojawiają się na mapie ulubionych miejsc zarówno Ateńczyków, jak i odwiedzających miasto turystów.
Informacje praktyczne dla turystów
Wzgórze Filopappou to jedno z tych miejsc w Atenach, które warto odwiedzić nie tylko ze względu na historię, ale przede wszystkim dla widoków. To bez wątpienia jedno z najlepszych miejsc w mieście, by zobaczyć Akropol z pewnego dystansu i w pełnej okazałości, co czyni je szczególnie popularnym wśród osób szukających najładniejszych ujęć na zdjęcia. Wejście jest darmowe co nie wymaga ponoszenia dodatkowych kosztów.
Jak dojść na wzgórze Filopappou
Wzgórze znajduje się w bliskiej odległości od Akropolu oraz od stacji metra Thiseio na linii 1, skąd prowadzi przyjemny, kilkunastominutowy spacer w górę. Można też dojść tu od strony dzielnicy Makrygianni lub bezpośrednio z okolic Wzgórza Nimf i Pnyksu, ponieważ wszystkie trzy wzniesienia są ze sobą połączone siecią wygodnych, wyznaczonych ścieżek spacerowych. Wejście na teren wzgórza jest całkowicie bezpłatne i możliwe codziennie, bez ograniczeń godzinowych typowych dla płatnych stanowisk archeologicznych.
Widok na Akropol i najlepsze punkty widokowe
Głównym powodem, dla którego warto wejść na szczyt wzgórza Filopappou, jest widok. To właśnie stąd, z okolic samego pomnika, roztacza się jedna z najbardziej znanych i najczęściej fotografowanych panoram na skałę Akropolu wraz z Partenonem. Widok jest szczególnie efektowny o zachodzie słońca, kiedy światło nadaje kamiennym budowlom ciepłą, złocistą barwę, a robione wtedy zdjęcia wzgórza Filopappou należą do najchętniej udostępnianych ujęć Aten w mediach społecznościowych. Warto zabrać ze sobą aparat lub telefon z dobrym aparatem, ponieważ o tej porze dnia na szczycie bywa zwykle tłoczno, głównie ze względu na turystów i mieszkańców czekających właśnie na ten moment.
Co zobaczyć podczas spaceru po wzgórzu
Spacer po wzgórzu Filopappou najlepiej zaplanować tak, by po drodze zobaczyć kilka mniejszych, ale równie interesujących miejsc. Warto zatrzymać się przy Więzieniu Sokratesa, znajdującym się nisko na zboczu, a następnie przy kaplicy Agios Dimitrios Loumbardiaris, zanim wejdzie się na sam szczyt do pomnika Filopapposa. Cała trasa jest łatwa, dobrze oznaczona i nie wymaga specjalnego przygotowania kondycyjnego, dzięki czemu sprawdzi się zarówno dla rodzin z dziećmi, jak i dla starszych turystów. Najlepszą porą na spacer są godziny poranne, kiedy panuje tu spokój i przyjemna temperatura, lub właśnie późne popołudnie, ze względu na wspomniany widok o zachodzie słońca.
