Agora Rzymska w Atenach, nazywana też Forum Rzymskim, to jeden z najczęściej pomijanych przez turystów zabytków stolicy Grecji, mimo że leży zaledwie kilkaset metrów od Akropolu. Ten starożytny kompleks handlowy, wzniesiony za czasów cesarza Augusta, pokazuje, jak grecka i rzymska kultura przenikały się w codziennym życiu miasta. W tym artykule znajdziesz historię forum rzymskiego w Atenach, opis najważniejszych zabytków na jego terenie oraz praktyczne informacje o zwiedzaniu, a także jeden mało znany fakt z greckich źródeł, o którym nie przeczytasz w większości polskich przewodników.
Czym jest Agora Rzymska?
Warto na wstępie rozróżnić kilka podobnie brzmiących nazw, ponieważ łatwo je ze sobą pomylić. Agora Rzymska w Atenach nie ma nic wspólnego z Forum Romanum w Rzymie, choć obie nazwy bywają mylone. To także zupełnie inne miejsce niż starsza, klasyczna Agora Ateńska, która pełniła funkcję centrum życia politycznego i społecznego jeszcze w czasach klasycznej Grecji. Rzymska Agora powstała kilka wieków później, wyłącznie z myślą o handlu, i stoi zaledwie 150 metrów od swojej greckiej poprzedniczki.
Historia Agory Rzymskiej
Agora Rzymska powstała między 19 a 11 rokiem przed naszą erą, za panowania cesarza Oktawiana Augusta, który osobiście wsparł finansowo jej budowę. Powód budowy nowego forum był czysto praktyczny: stara, grecka Agora była już tak zapełniona pomnikami i budynkami, że zabrakło w niej miejsca na bieżącą działalność handlową. Nowe forum miało przejąć funkcję centrum gospodarczego miasta.
Rozbudowa za czasów Hadriana
W II wieku naszej ery, za panowania cesarza Hadriana, znanego z zamiłowania do architektury i kultury greckiej, forum przeszło znaczącą rozbudowę. To właśnie wtedy wewnętrzny dziedziniec wybrukowano marmurowymi płytami, co nadało miejscu jeszcze bardziej reprezentacyjny charakter.
Edykt o podatku od oliwy i osmański Staropazaro
Mało kto wie, że na bramie prowadzącej na teren Agory Rzymskiej do dziś zachowała się inskrypcja z edyktem Hadriana, regulującym obowiązki podatkowe kupców handlujących oliwą. To rzadki, namacalny ślad rzymskiej administracji fiskalnej, zachowany w oryginalnym miejscu przez niemal dwa tysiące lat. Losy tego miejsca nie skończyły się jednak na starożytności. W czasach panowania osmańskiego teren dawnego rzymskiego forum zaczął pełnić zupełnie nową funkcję i zyskał turecką nazwę Staropazaro, czyli dosłownie targ pszenicy, ponieważ handlowano tu wtedy głównie zbożem. Na terenie kompleksu przetrwały też do dziś pozostałości jednej z największych publicznych latryn w starożytnych Atenach, zwanych Vespasianami, mogącej pomieścić jednocześnie kilkadziesiąt osób i służącej kupcom przyjezdnym z odległych stron imperium.
Zniszczenie i ponowne odkrycie
Agora Rzymska padła ofiarą zniszczeń prawdopodobnie w III wieku naszej ery, podczas najazdu Herulów lub Wizygotów. W kolejnych stuleciach teren wykorzystywali Bizantyjczycy, a następnie Turcy, którzy w XV wieku wznieśli tu meczet Fethiye Dżami. Co ciekawe, aż do XIX wieku cały obszar dzisiejszego stanowiska archeologicznego pokryty był gęstą zabudową mieszkalną z okresu bizantyjskiego i tureckiego. Na starych rycinach można zobaczyć charakterystyczną Bramę Ateny wyłaniającą się spośród otaczających ją domów. Odsłonięcie rzymskiego forum w toku późniejszych wykopalisk wiązało się więc z rozbiórką sporej części znacznie późniejszej zabudowy miasta.
Najważniejsze zabytki na terenie Agory Rzymskiej
Brama Ateny Archegetis
Najbardziej rozpoznawalnym elementem stanowiska jest Brama Ateny Archegetis, czyli Brama Ateny Rządzącej. Ten dorycki portal, datowany na 10 rok przed naszą erą, przypomina front klasycznej świątyni i stanowi jedyne w pełni zachowane wejście na teren dawnego forum. Znajduje się na zachodnim krańcu stanowiska i jest zwykle pierwszym obiektem, który przykuwa wzrok zwiedzających.
Wieża Wiatrów
Jedną z najbardziej charakterystycznych budowli całych antycznych Aten jest Wieża Wiatrów, ośmioboczna, marmurowa konstrukcja zdobiona reliefami przedstawiającymi bóstwa poszczególnych kierunków wiatru. Pełniła niegdyś funkcję zegara wodnego i słonecznego jednocześnie, co świadczy o zaawansowaniu technologicznym starożytnych budowniczych.
Agoranomion
Nieopodal Wieży Wiatrów stoi Agoranomion, kwadratowy budynek wzniesiony w pierwszym wieku naszej ery. Do dziś przetrwał jedynie fragment fasady z trzema łukami, ale zachowana inskrypcja pozwala ustalić, że budowla była dedykowana zarówno bogini Atenie Archegetis, jak i cesarzowi Augustowi.
Meczet Fethiye Dżami
Choć nie pochodzi z czasów starożytnych, meczet Fethiye Dżami stanowi ważny element historii tego miejsca. Wzniesiono go w XV wieku na miejscu wcześniejszej chrześcijańskiej bazyliki. Dziś w jego wnętrzu organizowane są okresowe wystawy, co dodaje temu miejscu dodatkowej atrakcyjności podczas zwiedzania.
Bilety i godziny otwarcia Agory Rzymskiej
Bilet normalny na teren stanowiska kosztuje 8 euro, a ulgowy 4 euro. Dostępny jest też bilet łączony obejmujący siedem stanowisk archeologicznych Aten w cenie 30 euro, co może być korzystną opcją dla osób planujących intensywne zwiedzanie miasta. W okresie od 1 listopada do 31 marca obowiązują ceny ulgowe dla wszystkich zwiedzających, a mieszkańcy Unii Europejskiej do 25. roku życia oraz dzieci poniżej piątego roku życia mają wstęp bezpłatny przez cały rok.
Agora Rzymska jest też dostępna bezpłatnie w kilka szczególnych dni w roku: 6 marca, 18 kwietnia, 18 maja, w ostatni weekend września oraz 28 października.
Ile czasu zająć na zwiedzanie
Typowa wizyta na terenie Agory Rzymskiej zajmuje od 30 do 60 minut, co w zupełności wystarcza, by obejrzeć najważniejsze zabytki i poznać historię tego miejsca. Warto wiedzieć, że nawet bez zakupu biletu można obejrzeć większość charakterystycznych budowli z poziomu otaczających stanowisko ulic, co czyni to miejsce dostępnym również dla osób podróżujących z ograniczonym budżetem.
Jak dojechać do Agory Rzymskiej
Agora Rzymska leży pomiędzy dzielnicami Monastiraki i Plaka, niecałe 200 metrów na północ od Akropolu. Najwygodniej dotrzeć tu metrem, wysiadając na stacji Monastiraki, skąd do wejścia na stanowisko prowadzi zaledwie kilka minut spaceru.
Informacje praktyczne dla turystów
Agora Rzymska świetnie łączy się z resztą trasy po antycznych Atenach. W bezpośrednim sąsiedztwie znajduje się Biblioteka Hadriana, z którą stanowisko tworzy dziś jeden, wspólny obszar archeologiczny. Warto też przejść w stronę Łuku Hadriana, zbudowanego przez tego samego cesarza, który rozbudował forum, oraz zajrzeć do pobliskiej Plaki, najstarszej dzielnicy miasta, pełnej kawiarni i tawern na przerwę w zwiedzaniu. Miłośnicy antycznej historii mogą też rozszerzyć trasę o Kerameikos, starożytny cmentarz objęty tym samym biletem łączonym na siedem stanowisk.
Najlepiej wybrać się na zwiedzanie wcześnie rano lub późnym popołudniem, by uniknąć największego upału i tłumów, szczególnie w miesiącach letnich. Warto zabrać ze sobą butelkę wody oraz wygodne buty, ponieważ teren stanowiska jest nierówny i miejscami kamienisty. Osobom zainteresowanym historią polecamy też wcześniejsze poczytanie o edykcie Hadriana i losach tego miejsca w czasach osmańskich, ponieważ te informacje rzadko pojawiają się na tablicach opisowych na miejscu, a znacząco wzbogacają odbiór wizyty.
Najczęściej zadawane pytania o Agorę Rzymską w Atenach
Czym różni się Agora Rzymska od Agory Ateńskiej?
Agora Ateńska to starsze, klasyczne centrum życia politycznego i społecznego starożytnych Aten, natomiast Agora Rzymska powstała kilka wieków później, wyłącznie z myślą o funkcjach handlowych, i znajduje się jakieś 150 metrów od swojej greckiej poprzedniczki.
Ile kosztuje bilet do Agory Rzymskiej?
Bilet normalny kosztuje 8 euro, a ulgowy 4 euro. Dostępny jest też bilet łączony na siedem stanowisk archeologicznych Aten w cenie 30 euro.
Czy można zobaczyć Agorę Rzymską bez kupowania biletu?
Tak, większość charakterystycznych zabytków, w tym Bramę Ateny Archegetis oraz Wieżę Wiatrów, można obejrzeć z poziomu otaczających stanowisko ulic, bez konieczności wchodzenia na teren archeologiczny.
